Srpska muzika
 ,
umetnost
i
kultura
|
|
Posetite
http://www.KodKicosa.com
sajt sa Srpskom izvornom muzikom
|
|
Muzičko stvaralaštvo i izvođaštvo od 18. veka do danas
Roksanda Pejović
Dok je muzika imala istaknutu ulogu u
srpskoj srednjovekovnoj državi (od 12. do 15. veka),
zvanično muziciranje bilo je zamrlo u doba robovanja pod
Turcima. U evropske muzičke tokove uključivali su se
Srbi u Vojvodini u 18. veku, u granicama Habsburške
monarhije, ne zaboravljajući svoje tradicionalne korene.
Naručioci ikonostasa, portreta i mrtvih priroda uživali
su u muzici koja se odvojila od orijentalnih uzora.
Ipak, ostalo je malo podataka o crkvenoj i svetovnoj
muzici toga doba.
Iako iz 18. i 19. veka, crkvene
osmoglasnične melodije, pojane u Hilandaru, i još neke
crkvene pesme, nastajale su po uzorima iz 15. veka / D.
Petrović, Osmoglasnik u muzičkoj tradiciji Južnih
Slovena, Beograd, 1982/. Postoji verovatnoća da je u
prvoj polovini 18. veka nastalo crkveno pojanje na
osnovu kasnovizantijske tradicije i srpskog narodnog
pojanja (od 1713. ono je na crkvenoslovenskom jeziku).
Pod ruskim se uticajem kanti, oblici ruske neliturgijske
muzike, javljaju u srpskim dramskim delima. U Beogradu,
tada pod vlašću Austrijanaca, osnovana je 1721. grčka
škola pojanja, a krajem 18. i početkom 19. veka u
Sremskim Karlovcima, središtu srpske mitropolije,
nastalo je karlovačko pojanje /R. Pejović, Istorija
muzike jugoslovenskih naroda, Beograd, 1989/.
Građani su u to doba sticali muzičko
obrazovanje. Oličenje tadašnje narodne muzike bio je
Irig, gde su se okupljali guslari iz raznih krajeva.
Srpska muzika 19. veka razvijala se širom
Srpstva, u Srbiji i austrougarskim gradovima naseljenim
srpskim življem, s centrima u Beogradu i vojvođanskim
mestima. to je bilo vreme obeleženo amaterizmom, ali se
u njemu začela srpska muzika romantičarskog stila,
zasnovana na narodnom melosu. Pored srpskih muzičara
domorodaca, njenom usponu su doprineli i stranci,
osobito Česi, koji su bili horovođe u srpskim pevačkim
društvima, svirali u orkestrima i predavali po školama.
Muzika je pretežno bila u službi
rodoljubivih ideja i očuvanja naroda, što su pokazale i
besede (koncepti s takozvanim mešovitim programom -
horovima, solističkim i orkestarskim kompozicijama, kao
i pozorišnim komadom) koje su organizovala crkvena
pevačka društva, stožeri srpskog muzičkog života. Do
vrhunca na polju negdašnje horske muzike prispelo se u
Pančevu sedamdesetih a u Beogradu, Subotici i Kikindi
osamdesetih godina 19. veka. U kragujevačkom teatru
negovana je scenska muzika već u doba Miloša Obrenovića,
a zatim u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu
(osnovano 1861), koje je izvodilo predstave za srpsku
publiku u vojvođanskim i slavonskim mestima, kao i u
beogradskom Narodnom pozorištu (osnovano 1868 /R.
Pejović, Srpsko muzičko izvođaštvo romantičarskog doba,
Beograd, 1991. Osnovnu literaturu za sagledavanje srpske
istorije muzike 19. i 20. veka čine dva dela: S.
Đurić-Klajn, Razvoj muzičke umetnosti u Srbiji,
Historijski razvoj muzičke kulture u Jugoslaviji,
Zagreb, 1962. i V. Peričić, Muzički stvaraoci u Srbiji,
Beograd, 1969). Autor većine aranžmana i muzike za
komade bio je Slovenac Davorin Jenko (1835-1914), koji
je trideset godina bio dirigent Narodnog pozorišta. Od
osamdesetih godina 19. veka u oba pozorišta postavljaju
se operete i opere. Opera na Bulevaru operskog pevača
internacionalnog renomea, basa Žarka Savića (1861-1934),
bila je kratkog veka (1909-1911).
Orkestarsko koncertiranje počelo je 1842.
u Beogradu, a uskoro potom je u ovom gradu gostovao
Johan Štraus sa svojim orkestrom, izvodeći i sopstvene
kompozicije inspirisane srpskim narodnim melosom, što su
činili i drugi strani umetnici. Simfonijski koncerti
priređivani su od devedesetih godina 19. veka. Pored
pijanistkinje i kompozitorke Jovanke Stojković
(1855-1892), izgleda učenice Franca Lista, koja je
gostovala u Beču, Gracu, Pešti i Parizu, za srpsku
publiku svirali su veliki violinisti Jan Kubelik i Anri
Marto, zatim srpski violinista Dragomir Krančević, koga
su slušali Beč, nemački gradovi i Pešta, pijanistkinja
Sidonija Ilić, operska pevačica Sofija Sedmakova, koja
je stekla reputaciju u nemačkim operskim kućama, zatim
Beogradski kvartet i drugi. Godine 1899. osnovana je
Srpska muzička škola.
Muzičari i nemuzičari melografisali su
svetovnu i crkvenu narodnu muziku da bi se sačuvala i
poslužila kao inspiracija kompozitorima. Muzičko
stvaralaštvo bilo je orijentisano ka horovima,
solo-pesmama i scenskim delima, dok su instrumentalni i
vokalno-instrumentalni opusi bili manje bojni. Temelje
profesionalne, nacionalno usmerene muzike postavio je
kompozitor, pijanista i dirigent Kornelije Stanković
(1831-1865), zaslužan kao zapisivač crkvene i svetovne
narodne muzike. Njegovi sledbenici, delujući kao
dirigenti i kompozitori, prihvatili su kao jedino moguće
njegove ideje o nacionalnom stilu. Uzdigli su srpsko
stvaralaštvo, a pojedinci su ga doveli do međunarodno
priznatih vrednosti.
Centralna ličnost srpske muzike bio je
Stevan Stojanović Mokranjac (1856-1914), odgajen na
srpskoj crkvenoj i narodnoj muzici.
Studirao je u Minhenu, Rimu i Lajpcigu.
Kao dirigent Beogradskog pevačkog društva od 1887.
godine, načinio je od ovog hora izvanredan izvođački
ansambl i s njim gostovao u mnogim srbijanskim
gradovima, šireći muzičku kulturu, a potom je preduzimao
turnjee u austrougarske gradove da bi probudio
nacionalna osećanja njihovih srpskih stanovnika i želju
za ujedinjenjem, istovremeno pokazujući visok
interpretacijski nivo. Prvo je posetio Dubrovnik, Kotor
i Cetinje, zatim Skoplje, Solun i Budimpeštu;
koncertirao je u Sofiji, Plovdivu i Carigradu, takođe u
Petrogradu, Nižnjem Novgorodu, Moskvi i Kijevu, te
najzad, 1899. u Berlinu, Drezdenu i Lajpcigu. Ova
gostovanja pratili su srpski ambasadori i predstavnici
zemalja u kojima su održavani koncerti, te su pružila
izvanrednu izvanrednu priliku da se u stranim zemljama
prikažu umetnički rezultati srpskog stvaralaštva i
izvođaštva. Takvih pregnuća imala su i druga srpska
pevačka društva.
Mokranjčevih Petnaest Rukoveti
(1883-1909), horskih kompozicija a kapela, zasnovanih na
narodnom melosu iz Srbije, Stare Srbije i s Kosova, iz
Crne Gore, Makedonije i Bosne, vrhunska su dostignuća
srpske muzike. One plene izvanrednim izborom narodnih
melodija i njihovim oblikovanjem uslovljenim "smislom za
latentne harmonske osnove napeva", primenom modalnih
rešenja, korišćenjem kontrapunkta, "razrađene i gipke
fakture". Efektan i duhovit hor Kozar, po dvema narodnim
pesmama, takođe pokazuje kompozitorsku originalnost.
Mokranjčeva crkvena dela poseduju iskonski,
monumentalan, snažan, dubok, topao sadržaj (Opelo u
fis molu, Liturgija, Tebe Boga hvalim).
Ovaj veliki kompozitor bio je među prvim srpskim
autorima etnomuzikoloških studija /Narodne pesme i
igre sa melodijama iz Levča, Beograd, 1902;
Osmoglasnik, Beograd, 1908/.
Pored horova, savremenici Stevana
Mokranjca komponovali su opere, instrumentalne i
vokalno-instrumentalne opuse, solo-pesme. Josif
Marinković (1851-1931), svršen student praške Orguljaške
škole, bio je dirigent beogradskog Akademskog pevačkog
društva "Obilić". Kao prevashodni romantičar, autor je
rodoljubivih horova (poznat je Narodni zbor, koji
počinje rečima: "Hej trubaču, s bojne Drine"), horskih
dela pod uticajem narodne muzike (Kola) i
solo-pesama izrazite i raspevane melodike na tekstove
srpskih pesnika (Molitva i Grm po Vojislavu Iliću).
Stanislav Binički (1872-1942) iskazao je
svoje muzičke sposobnosti kao dirigent i kompozitor. Po
završetku Minhenskog konzervatorijuma izvodio je
simfonijsku literaturu s Orkestrom Kraljeve garde, a s
ovim ansamblom i Pevačkim društvom "Obilić"
vokalno-instrumentalna dela - Hajdnovih Sedam reči
Hristovih i Stvaranje sveta, a 1910.
Betovenovu Devetu simfoniju, koja je
predstavljala izvanredan muzički događaj starog
Beograda. Bio je to prvi direktor Beogradske opere i
osnivač Muzičke škole "Stanković". Među njegovim
kompozicijama jeste i opera Na uranku, u stilu
italijanske verističke opere i srpskog gradskog
folklora.
Kompozitor Isidor Bajić (1878-1915), đak
Peštanskog konzervatorijuma, pokazao se kao vrstan
organizator muzičkog života u Novom Sadu, gde je
pokrenuo "Srpski muzički list", notnu ediciju Srpska
muzička biblioteka i osnovao Muzičku školu. Dirigovao
je, pisao članke i udžbenike i komponovao (opera Knez
Ivo od Semberije, pesme, koje je narod prihvatio kao
svoje i druga dela).
Slušajući glasovite češke horove poput
Hlahola i Moravskih učitelja, i svetski priznate
interpretatore kao što su bili Korto Učinski,
Rubinštajn, Frančeskati, Pšihoda, Majnardi, Šaljapin i
Rene-Baton, Beograđani su pratili i razvoj domaćih
umetnika. Zahvaljujući pomoći ruskih pevača emigranata,
Lizi Popovoj, Kseniji Rogovskoj, Pavlu Holotkovu, Đorđu
Jurenjevu i Lavu Zinovjevu, Beogradska opera, osnovana
1920. godine, predvođena Stevanom Hristićem i Lovrom
Matačićem, izgradila je bogat repertoar. Pored
standardnih dela, postavljene su bile opere P. I.
Čajkovskog, A. P. Borodina i M. P. Musorgskog, zatim
Vagnerovi Holanđanin lutalica, Loengrin i
Tanhojzer, Saloma Riharda Štrausa i druge.
Izvodila ih je ekipa pevača, među kojima su bila Zdenka
Zikova, Živojin Tomić, Vojislav Turinski, Melanija
Bugarinović i Bahrija Nuri-Hadžić, protagonistkinja na
premijeri Bergove Lulu, u Cirihu 1934. godine. Visoki
nivo baletskog korpusa uzdigli su takođe ruski umetnici,
zatim Nataša Bošković, Miloš Ristić i drugi. Mogli su
se, pored romantičarskih, gledati i savremeni baleti,
kao Žar-ptica Igora Stravinskog.
Beogradska filharmonija, osnovana 1923.
godine, umetnički je napredovala pod Stevanom Hristićem
i Lovrom Matačićem izvodeći, od 1931. do 1937. godine
simfonijske i vokalno-instrumentalne opuse, Honegerovog
Kralja Davida, Kralja Edipa Stravinskog,
Verdijev Rekvijem, Hendlovog Mesiju i
Betovenovu Misu solemnis. Na koncertnom podijumu
slušani su duo Marije i Olge Mihailović (violina i
klavir), pijanisti Ljubica Maržinec i Emil Hajek,
vokalna solistkinja Jelka Stamatović i klavirski
Beogradski kvartet. Muzička nastava je izvođena u dvema
muzičkim školama i na Muzičkoj akademiji, osnovanoj
1937. godine.
U vremenskom rasponu od 1918. do 1941.
godine, operski kompozitori pokazali su interesovanje za
razne stilske pravce, od romantizma do četvorostepene
muzike. U senci četvorice izrazitih ličnosti, P.
Konjovića, M. Milojevića, S. Hristića i J. Slavenskog,
stvarali su svi ostali muzičari prve Jugoslavije.
Komponovanje, pisanje o muzici i
organizovanje muzičkog života bila su područja na kojima
je delao Petar Konjović (1883-1970). Bi oje direktor
Zagrebačke opere, upravnik Osječke opre, jedan od
osnivača Muzičke akademije i Muzikološkog instituta u
Beogradu. Komponovao je opere inspirisane narodnom
muzikom, stilski bliske stvaralaštvu Leoša Janačeka. Obe
njegove opere, Knez od Zete (1929) i Koštana
(1931); u Brnu izvedena 1932, a u Pragu 1935) u
koncepciji su muzičke drame: u prvoj su odgovarajućim
muzičkim jezikom suprotstavljene mletačka i crnogorska
sredina, a u drugoj je impresivno dočaran vranjanski
ambijent i potresno prikazana čežnja za mladošću.
Konjovićeve solo-pesme, romantičarske ili
romantičarsko-impresionističke (Chanson), neretko su
bliske narodnom melosu (Pod pendžeri). Mada sadržajno
raznoliki, njegovi tekstovi o muzici odnose se na
tematiku koja je bila u njegovom primarnom
interesovanju, na muzičko stvaralaštvo nacionalnog stila
(Ličnosti, Zagreb, 1920; Knjiga o muzici,
Novi Sad, 1947; Miloje Milojević, Beograd, 1954; Stevan
Mokranjac, Beograd, 1956/.
Na Minhenskom konzervatorijumu, u
Francuskoj i Pragu gde je doktorirao muzikološke nauke
1924/25, Miloje Milojević (1884-1946) produbio je svoja
muzička znanja. Romantičarsko i nacionalno-romantičarsko
opredeljenje obogatio je stilskim usmerenjima Riharda
Štrausa, impresionizmom, pa čak i ekspresionističkim
elementima. Najizrazitiji je u solo-pesmama (zbirka
Pred veličanstvom prirode) i klavirskim
kompozicijama (Melodije i ritmovi sa Balkana,
svite, Kamaje). Bio je vodeći beogradski muzički
kritičar i autor vrednih muzičkih napisa iz srpske i
jugoslovenske muzike /Smetana, život i dela, Beograd,
1924; Smetanin harmonski stil, Beograd, 1926; Muzičke
studije i članci, I-III, Beograd, 1926, 1933. i 1953/.
Stevan Hristić (1885-1958) stekao je
muzička znanja u Lajpcigu, Moskvi, Rimu i Parizu. Bio je
direktor Beogradske filharmonije i Beogradske opere.
Pokazao je osobite sklonosti k vokalnoj muzici
komponujući tehnički doterana dela u neoromantičarskom,
verističkom i romantičarsko-impresionističkom stilu,
ponekad obojenim narodnim melosom. Kamerna opera
Suton (1925) verno oslikava stari patricijski
Dubrovnik a balet Ohridska legenda (1947) svoju
popularnost duguje srpskom i makedonskom folkloru,
izražajnoj melodici, temperamentnom ritmu i rafiniranom
orkestru. Crkvena muzika pokazuje ruske uticaje (Opelo
u fus molu).
Još jedna istaknuta ličnost starog
Beograda, hrvatski kompozitor Josip Slavenski
(1896-1955), opijenost međumurskim folklorom proširio je
na balkansku (orkestarska Balkanofonija) i
orijentalnu muziku (vokalno-instrumentalna,
Religiofonija, odnosno Simfonija orijenta).
Zastupnici romantičarskog stila su, pored
drugih, bili Petar Stojanović (1877-1957), violinista,
koji je nastupao u evropskim gradovima, komponujući
koncerte i sonate za violinu, violu i druge instrumente
i kamerne opuse, zatim Petar Krstić (18771-1957),
kompozitor opera i solo-pesama, kao i Kosta Manojlović
(1890-1949), autor modalno obojenih horova, koji se
bavio muzičkom istorijom i etnomuzikologijom /Spomenica
St. Mokranjcu: Beograd, 1928; Narodne melodije iz
Istočne Srbije; Beograd 1953/.
Praške generacije srpskih studenata bile
su u prvim radovima zainteresovane za impresionizam,
neoklasicizam, ekspresionizam i četvrtstepenu muziku.
Njihovi predstavnici će, izuzev Vojislava Vučkovića
(1910-1942), nastaviti svoju delatnost posle 1945.
godine. Ovaj kompozitor i doktor muzikologije napustio
je ekspresionizam i okrenuo se uticajima sovjetskih
kompozitora u orkestarskim, vokalno-instrumentalnim i
drugim delima /Muzika kao sredstvo propagande, Prag,
1934; Materijalistička filozofija umetnosti, Beograd,
1985; Muzički portreti, Beograd, 1939; Izbor eseja,
Beograd, 1955; Umetnost i umetničko delo, Beograd, 1962;
Studije, eseji, kritike (sabrana dela), Beograd, 1968/.
Posle vraćanja na stare uzore, od
polovine 20. veka je počelo hvatanje koraka sa
zapadnoevropskim tendencijama. Muzički život je postao
intenzivniji i mnogi njegovi predstavnici stekli su
evropska priznanja. To je pre svega učinila Beogradska
opera, koja je zahvaljujući direktoru i dirigentu Oskaru
Danonu /R. Pejović, Oskar Danon, Beograd, 1986/ (rođ.
1913) i njegovim saradnicima, kompozitoru i dirigentu
Krešimiru Baranoviću (1894-1975), dirigentu Dušanu
Miladinoviću (rođ. 1924), reditelju Mladenu Sabljiću
(rođ. 1923) i scenografu Dušanu Ristiću (rođ. 1913) -
prodrla u Evropu. Gostovanja su od 1955. do 1963. godine
obuhvatila Vizbaden, Pariz, Lozanu, Veneciju, Kairo,
Firencu, Varšavu, Torino, Barselonu, Monte Karlo,
Aleksandriju i Edinburg. Izvedene su, između ostalih,
opere Boris Godunov i Hovanščina
Musorgskog, Knez Igor Aleksandra Borodina,
Masneov Don Kihot, Kaća Kabanova Leoša
Janačeka, Gunoov Faust, Zaljubljen u tri
narandže i Kockar Sergeja Prokofjeva,
Smetanina Prodana nevesta i scenski oratorijum
Gorski vijenac Nikole Hercigonje. Baletski korpus je
u zemlji i inostranstvu imao niz zapaženih predstava, od
popularne Hristićeve Ohridske legende,
Baranovićevih Licitarskog srca i Kineske priče
do Romea i Julije Prokofjeva i Bartokovog
Čudesnog mandarina. Njegovom usponu doprineo je i
koreograf Dimitrije Parlić (1919-1986), koji je bio šef
baleta opera u Beču i Rimu.
Beogradska filharmonija pod K.
Baranovićem i Živojinom Zdravkovićem zadržala je primat
prvog beogradskog orkestra, pored orkestra
Radio-televizije Beograd (dirigent Mladen Jagušt, rođ.
1924) i Umetničkog ansambla Doma Jugoslovenske narodne
armije. Kamerni ansambli, klavirski Beogradski trio,
Srpski gudački kvartet, gudački ansambl "Dušan Skovran",
pod palicom Aleksandra Pavlovića i horovi: Radio-hor pod
Borivojem Simićem (rođ. 1920), studentski "Branko
Krsmanović", predvođen Bogdanom Babićem (1921-1980), kao
i ženski hor Collegium musicum sa Darinkom Matić-Marović
(1934) - doprinose raznovrsnosti muzičkog života i na
gostovanjima u inostranstvu. Priznanja van zemlje stekli
su operski pevači Biserka Cvejić i Radmila Bakočević,
violinista Stefan Milenković i mnogi drugi, a među
baletskim igračima Jovanka Bjegojević, Dušanka Sifnios,
Milorad Mišković i Žarko Prebil (danas je šef baleta
Rimske opere).
Značajan je muzički centar i Novi Sad, u
kome su, pored Vojvođanske filharmonije i operske kuće,
delovali brojni kamerni ansambli. Ovaj grad ima i
Muzički odsek Akademije umetnosti, a u njenom okrilju i
Elektronski centar. Muzička aktivnost Niša je usmerena
pre svega ka Jugoslovenskim horskim svečanostima, na
kojima se okupljaju horovi iz zemlje i inostranstva.
Negdašnji studenti Praškog
konzervatorijuma, zajedno s drugim, po godinama bliskim
kompozitorima, pokazali su različite stilske sklonosti.
Od tradicije su pošli Milenko Živković /Napisao je
Rukoveti St. St. Mokranjca, Beograd, 1957/
(1901-1964), Svetomir Nastasijević (1902-1979) i
Stanojlo Rajičić (rođ. 1910), koji je prispeo do reskog,
politonalnog harmonskog jezika. Komponovao je operu
Simonida i televizijske opere, cikluse za glas i
orkestar (Na Liparu, Lisje žuti i dr.),
simfonije i koncerte za razne instrumente. Narodnim
melosom su u kantatama bili inspirisani Jovan Bandur
(1899-1956) i Mihailo Vukdragović (1900-1986), autor
ciklusa solo-pesama Vokalna lirika. Marko
Tajčević (1900-1984) stvaralac je profinjene i do
detalja iznijansirane, s merom oblikovane i nacionalno
obojene male forme, pretežno moderne harmonije. Njegovi
su Sedam balkanskih igara za klavir, horovi (među
kojima i Četiri duhovna stiha), solo-pesme. Iz kasnog
romantizma i Štrausovog orkestra proizilaze opusi
Mihovila Logara - balet Zlatna ribica i opera
Pokondirena tikva. Svetu neoklasicizma pripadaju
dela Predraga Miloševića (1904-1988) i Milana Ristića
(1908-1982), čije simfonije pokazuju jasnoću i sažetost
forme, rad s tematskim jezgrom i koncertantne elemente.
Ekspresionizmu duguje svoje muzičke misli orkestarski
opusi Dragutina Čolića (1907-1987) i Ljubice Marić (rođ.
1909). Originalna, inspirisana, iskonskog izraza, vezana
za tlo s kojeg je potekla, ona stvara u jedinstvu
drevnog i savremenog. Pored kantate Pesme prostora
i Pasakalje za orkestar, komponovala je
ciklus kompozicija na osnovu pojedinih glasova
Osmoglasnika koji je Mokranjac zabeležio: Oktoih
I, Vizantijski koncert za klavir i orkestar, kantatu
Prag sna, Ostinato super thema octoicha za harfu,
klavir i gudače.
Neoromantizam je česta inspiraciona potka
kompozitorima umereno savremenog jezika koji su
diplomirali na beogradskoj Muzičkoj akademiji. Poneki
muzički stvaraoci priklanjali su se impresionizmu ili
neoklasicizmu, a bilo je i takvih koji su stremili novim
zvučnim svetovima. Vasilije Mokranjac (1923-1984) - u
dramatskim, temperamentnim, gotovo eruptivnim
simfonijama snažnog izraza - koristio je kratke,
jezgrovite ideje koje su mogle obuhvatiti samo jedan
akord, gusto orkestarsko tkivo i višeslojne harmonije u
okviru široko shvaćene tonalnosti. Njegove klavirske
kompozicije imaju i impresionističke odsjaje (Odjeci).
Umereno savremeni jezik karakteriše dela
Radomira Petrovića (1923-1991), autora kantata i horova,
i Dragutina Gostuškog (rođ. 1923), koji je doktorirao na
Filozofskom fakultetu u Beogradu, /Njegova doktorska
disertacija nosi naslov Umetnost u nedostatku dokaza, a
izdata je pod naslovom Vreme umetnosti, Beograd, 1968/
poznatog po violinskom koncertu i horovima. U istom
stilu s ukomponovali Kosta Babić (rođ. 1927) svoje
duhovite horove, Dušan Kostić (rođ. 1925) orkestarske i
vokalno-instrumentalne opuse i Vlastimir Peričić (rođ.
1927) orkestarske kompozicije i solo-pesme /V. Peričić,
pored već pomenutog priručnika Muzički stvaraoci Srbije
(Beograd, 1969), napisao je monografije o Josifu
Marinkoviću (Beograd, 1967) i Stanoju Rajičiću (Beograd,
1971)/.
Tradicionalna, ali i savremena izražajna
sredstva karakterišu simfonije Aleksandra Obradovića
(rođ. 1927), jarkog orkestarskog intenziteta. Vitomir
Trifunović (rođ. 1916), u sintezi tradicije i
avangardnih elemenata, progovorio je zvukom novih
dimenzija u Sintezama 4, Asocijacijama i
Koncertu za violinu. Konstantne metamorfoze
karakterišu stvaralaštvo Rudolfa Bručija (rođ. 1917),
okrenutog ka orkestarskim i vokalno-instrumentalnim
oblicima. Njegova Sinfonia lesta je dobila
međunarodnu nagradu na konkursu u Briselu.
Neoklasicističke osobine imaju dela
Enrika Josija (rođ. 1924), snažnog izraza i polifonog
mišljenja, u jedinstvu drevnog i savremenog. Među njima
su scenska vizija Stefan Dečanski, balet
Ptico, ne sklapaj svoja krila, Klavirski koncert. Spisak Dušana Radića (rođ. 1929) za glas i klavir
i Ćele-kula izrastaju, kao i njegova druga dela,
iz istog stilskog izvora. On je poslužio i Dejanu
Despiću (rođ. 1930) kao konstantno inspirativno vrelo u
Triptihu za violinu i orkestar, koncertima i
klavirskim opusima.
Među kompozitorima koji su se pojavili od
1956. godine pojedini su se usavršavali u Parizu,
Varšavi, Štutgartu, Kelnu, Utrehtu i Prinstonu /O
avangardnim stremljenjima srpskih kompozitora pisala je
Mirjana Veselinović: stekla je doktorat disertacijom
Stvaralačka prisutnost evropske avangarde u nas
(Beograd, 1989)/. Oni su neoklasicizam prihvatili kao
svoje polazište, koristeći se aleatorikom, serijalnom,
elektroakustičnom i tape muzikom, kao i postmodernim
tehnikama.
Oslobođen tonaliteta u svojim delima
napregnute zvučnosti, Petar Ozgijan (1932-1979)
najizrazitiji je u orkestarskim kompozicijama,
Triptihu i Nokturnu. Izuzetna ličnost Vladana
Radovanovića (rođ. 1932), rukovodioca Elektronskog
studija Radio-Beograda, avangardna je na području
muzike, slikarstva i književnosti. Sphaeroon i Sonora
su među njegovim muzičkim opusima. Srđan Hofman
(rođ. 1944) u stalnom je traženju novih izražajnih
sredstava, od vokalno-instrumentalnog Cantus de morte
do postmodernih tehnika Déja vu).
Kompozitori otkrivaju atmosferu srpske
prošlosti i tumače je savremenim izražajnim sredstvima.
U težnji za specifičnim koloritom dolaze do profinjenih,
prozračnih boja, ali i do jarkih stalnih zvučanja.
Arhajska patina odzvanja u orkestarskim (Sinfonia
polifonica) i kamernim kompozicijama (Basma)
Mirjane Živković (rođ. 1934). Prisustvo drevnosti,
naročito davne srpske prošlosti, oživljeno jezikom
bliskog Poljskoj školi, karakteriše muzičke ideje R.
Maksimovića, S. Atanackovića, Z. Hristića i Z. Erića.
Rajko Maksimović (rođ. 1935) komponovao je madrigale
Iz tmine pojanje, po srednjovekovnim zapisima, i
oratorijum Buna protiv dahija. Slobodan
Atanacković (rođ. 1937) zainteresovan je i za arhaične
slojeve našeg muzičkog folklora. Njegovi su oratorijumi
Dies gloriae i Akatist. Zoran Hristić
(rođ. 1938) sklon je neobičnim zvučnim kombinacijama
(koreotorijum Korak, srodan totalnom teatru,
balet Darinkin dar, vokalno-instrumentalne
kompozicije). Dela Zorana Erića (rođ. 1950) odlikuju se
složenom, zvučno prozračnom fakturom u muzici za klavir
i orkestar Mirage, baletu Banović Strahinja
i u brojnim kamernim opusima. Vuk Kulenović (rođ.
1946) postiže snažnu emotivnost (Quasar OH 471,
Ikar). Izraz i prepoznatljivost stila Milana
Mihajlovića (rođ. 1945) počivaju na korišćenju
specifičnog modusa (kamerna kompozicija Lamentoso)
i prozračnom koloritu (Simfonijske metamorfoze).
Impresionizmu duguje i savremeni jezik Vlastimira
Trajkovića (rođ. 1947) u orkestarskom Tempora retenta,
delu Duo za klavir i orkestar i kamernim opusima.
Individualnost svakog pojedinog
savremenog muzičkog stvaraoca ne može se sagledati u
nekoliko rečenica. Bez sumnje je da oni imaju
samosvojnost i da zavređuju još veću prisutnost u svetu
evropske i svetske muzike.
Preneseno sa:
http://www.rastko.org.yu //
Projekat Rastko
/
Istorija srpske kulture
//
|
|
